پرینت

كنفرانس بغداد و چالش هاي پيش رو

 

دور جديد مذاكرات هسته اي ايران و گروه 1+5 كه بعد از حدود 14 ماه توقف در استانبول آغاز شد، با پيشهاد ايران و توافق طرفين در 10 تيرماه در بغداد پيگيري خواهد شد.

در وهله نخست، پيشنهاد ايران براي ادامه مذاكرات با گروه 1+5 در بغداد، فرصت مهمي را براي تثبيت جايگاه دولت عراق در داخل و ايفاي نقش عرصه منطقه اي فراهم كرده است. اين امر نه تنها باعث تحكيم بيش از پيش مناسبات ايران و عراق با اتحاديه اروپا محسوب مي شود. اگرچه دولت عراق در شرايط كنوني با انواع كارشكني، برخي دولت هاي منطقه نظير تركيه و عربستان سعودي مواجه است اما دولت مالكي نشان داده كه از ظرفيت لازم براي رساندن عراق به جايگاه منطبق با ظرفيت هاي اين كشور برخوردار است. بنابراين مذاكرات ايران و گروه 1+5 در بغداد باعث افزايش اقتدار داخلي و منطقه اي دولت عراق خواهد شد اما مذاكرات بغداد در شرايطي برگزار خواهد شد كه اروپا و امريكا در شرايط سياسي و اقتصادي دشواري قرار دارند باراك اوباما بخوبي مي داند كه انتخاب مجددش بستگي به اين دارد كه كوچكترين اشتباهي را مرتكب نشود و مسئله ايران همواره در انتخابات رياست جمهوري در امريكا سرنوشت ساز بوده است رقيب جمهوريخواه باراك اوباما در شعارهاي تبليغاتي به مراتب ضد ايراني تر از رئيس جمهور فعلي امريكايي ظاهر تا آراء محافل صهيونيستي در اين كشور را به خود جلب كند.

به همين دليل مقامات دولت فعلي امريكا براي اينكه از قافله عقب نمانند و مورد انتقاد جمهوريخواهان قرار نگيرد. موضع ضد ايراني خود را تشديد كردند در شرايطي كه مقامات غربي از ضرورت ايجاد اعتماد سخن به ميان مي آورند اما موضع گيريهاي مقامات امريكايي خلاف اين واقعيت را نشان مي دهد. نمايندگان امريكا اخيراً خواستار تصويب طرح تحريمهاي جديد در مجلس سنا شدند. هري ريد نماينده دمكرات و رئيس اكثريت مجلس سنا در 29 فروردين با تأكيد بر تحريمهاي بيشتر عليه ايران، مدعي شد هر روزي كه بدون اعمال بيشتر فشار از سوي امريكا عليه ايران مي گذرد جهان متضرر خواهد شد. در همين مقطع ما يك كرك، سناتور جمهوريخواه با ارائه بسته اي پيشنهادي اعلام كرد كشورهايي كه واردات نفت از ايران را به حد قابل توجهي كاهش نداده اند به اين صورت مجازات مي‌شوند كه شركت‌هاي بيمه به نقتكش هاي حامل نفت ايران كه به مقصد اين كشورها حركت مي‌كنند خدمات ارائه ندهند. سفر اخير خانم هيلاري كلينتون وزير امور خارجه امريكا به هند و تلاش وي براي وادار كردن مقامات هندي جهت قطع واردات نفت از ايران نشانه گيري از عدم تمايل امريكا به لغو تحريم ها عليه ايران است. از سوي ديگر اظهارات خان كاترين اشتون پس از گفتگوهاي استانبول در وهله نخست حكايت از تمايل طرفين به يافتن فرمولي براي ادامه مذاكرات دارد. خانم اشتون گفت ما موافقت كرده ايم كه پيمان منع تكثير هسته اي (npt) مبناي كليدي براي تعامل جدي باشد تا تمامي الزامات اين پيمان توسط ايران اجرا شود و همزمان حق ايران براي استفاده صلح آميز از انرژي هسته اي به طور كامل محترم شمرده شود.

            نكته جالت توجه در سخنان اشتون اين است كه وي درعمل توپ را در زمين ايران انداخت كه ايران بايد تمامي الزامات معاهده npt را اجرا اما طرفهاي مقابل حق ايران دراستفاده صلح آميز از انرژي هسته اي را محترم شمارند اين در حاليست كه حق ايران در استفاده صلح آميز از انرژي هسته اي براي كشورهاي عضو معاهده npt امري طبيعي و پذيرفته شده است. سوال اين است كه چراطرفهاي غربي بعد از گذشت حدود يك دهه از مذاكرات هسته اي با ايران هنوز حقوقي كه آژانس براي ايران به رسميت شناخته را نپذيرفته و مبناي مذاكره قرار مي‌دهند؟

            گفت و گوي هاي زنده و موفق آن است كه طرفين با تعيين چارچوب در مسيري تعريف شده گام بردارند. اگر چه قرار است در كنفرانس بغداد چارچوب ادامه مذاكرات تعييين شود اما نكته اساسي اين است كه طرفهاي غربي قبل از آغاز مذاكره بغداد، شرايط يكطرفه اي را علام كردند و گويي ايران بايد به تمامي خواسته هاي آنان تن در دهد.

            مسئله عمده ديگر اين كه حق ايران درغني سازي اورانيوم در معاهده npt به رسميت شناخته شود و در چارچوب مقررات آژانس، ميزاني براي مقدار درصد غني سازي تعيين شده اما طرفهاي غربي برخلاف مقررات آژانس خواستار تعطيلي تاسيسات خود وتوقف غني سازي 20 درصد و ارسال اورانيوم غني شده 20 درصدي به خارج ايران شد اين خواسته غرب بدان معناست كه ايران ميليون ها دلار هزينه در زمينه غني سازي اورانيوم راناديده گرفته و غني سازي اورانيوم را متوقف كند.

خانم اشتون در استانبول بر ضرورت حركت دو جانبه به جلو تأكيد كرد. بر اين اساس اگر قدرتهاي غربي به خود حق مي‌دهند كه خواهان برداشتن گامهاي يكي از سوي ايران براي اعتماد‌ سازي شوند، همزمان تهران نيز از اين حق برخوردار خواهد بود كه خواسته‌هاي خود از جمله لغو تحريمها را درخواست كند اما اظهارات چند روز اخير تعاملات غربي حكايت از آن دارد كه تداركات بغداد با هدف تسليم كردن ايران در قبال غرب برگزار خواهد شد و ايران بايد به تمامي الزامات گروه 1+5 تن در دهد. اين در حاليست كه موفقيت مذاكرات بعنوان بهبود وضع اقتصادي در امريكا قبل از انتخابات رياست جمهوري، كاهش فشارهاي اقتصادي بر كشورهاي بحران زده اروپايي و نيز كاهش قيمت نفت كمك كرد. توقف غني‌سازي از سوي ايران در شرايطي مطرح شده كه ايران در گذشته تا تعليق داوطلبانه غني‌سازي يك گام اساسي براي اعتمادسازي برداشت اما طرفهاي غربي در طي 18 ماه گفتگو بگونه‌اي برخواسته‌هاي خود از ايران افزودند كه روند مذاكرات را به بن‌بست رساندند. تلاش براي تبديل سوخت 5/3 درصدي به 20 درصدي، نتيجه عمل نكردن غريبها به تعهداتشان در قبال ايران بود. در شرايط كنوني هنوز اعتمادي بين ايران و گروه 1+5 ايجاد نشده است. هر يك از اعضاي گروه 1+5 نيز در مذاكرات اهداف تفاوتي را دنبال مي‌كنند و همانطوريكه معاون وزير امور خارجه روسيه اخيراً اتفاقات امريكايي و برخي تعاملات اروپايي مطرح كرده‌اند، مذاكرات لندن چالش‌هاي جدي مواجه خواهد شد. اظهارات نظامهاي غربي حكايت از آن دارد كه اين ايران است كه بايد تسليم خواسته‌هاي آنان شود مبني بر اينكه پروتكل الحاقي را بپذيريد، با بازرسي از تأسيسات پارچين موافقت كنند، مركز هسته‌اي خود را تعطيل كند و اورانيوم توليد شده 20 درصدي را به خارج از كشور ارسال كنند.

در اين ميان مهمترين هدف آنان وادار كردن ايران به پذيرش پروتكل الحاقي است تا بدين ترتيب  براي بازرسي از هر آنچه كه آژانس مي خواهد فراهم گردد. در آن صورت دست بازرسان در بازديد سرزده از هر مكاني در هر زماني باز خواهد بود. هدف عمده آمريكا در اين زمينه آن است كه از طريق بازرسان آژانس و بازديد سرزده از تاسيسات هسته اي و نظامي از توان و ظرفيت هاي ايران اطلاعات كسب كند. بر اين اساس نماينده آمريكا در آژانس بين المللي انرژي اتمي طي سخناني در كنفرانس جهاني اتم در وين اعلام كرد آمريكا نسبت به كوتاهي پي در پي ايران در اجراي تعهدات بين المللي در زمينه عدم گسترش سلاح هاي استراتژيك همچنان نگران » اين سخنان بدان معنا است كه ايران بايد الزامات قطعنامه هاي شوراي امنيت را بپذيرد . اتحاديه اروپا نيز با صدور بيانيه اي از ايران خواست كه بايد فعاليت هاي غني سازي اورانيوم را متوقف كند. خبرگزاري آسوشيتد پرس نيز در گزارشي هدف نشست بغداد را تلاش گروه 1+5 براي وادار كردن ايران به توقف توليد غني سازي اورانيوم اعلام كرد با توجه به آنچه كه مطرح شده و همچنين خواسته هاي آژانس و گروه 5+1 بايد گفت غربيها مذاكرات بغداد را همچون جلسه دادگاهي مي دانند كه در آن ايران بطور غيابي محاكمه شده و در جلسه بغداد تنها حكم صادر شده براي طرف مقابل يعني ايران قرائت خواهد شد. از اين رو ايران بايد در وهله نخست به خواسته هاي زيادي خواهانه آژانس از جمله پذيرش پروتكل الحاقي تن در دهد كه بر اساس معاهده npt پذيرش پروتكل الحاقي از سوي كشورها الزامي نيست.

در وهله دوم ايران بايد خواسته هاي غير قانوني گروه 1+5 را نيز اجرا كند تا به اصطلاح اعتماد ايجاد شود. در وهله سوم ايران بايد به پذيرش قطع نامه هاي شوراي امنيت نيز تن در دهد اين در شرايطي است كه گروه 1+5 تمامي اعضاي شوراي امنيت نيستند كه بتوانند تحريمهاي ناشي از قطعنامه شوراي امنيت عليه ايران را لغو كنند. اگر چه به لحاظ اقتصادي در لغو تحريمها در شرايط كنوني بيش از آنكه به نفع ايران باشد به نفع اروپا و آمريكا و بازار جهاني نفت است. اما اظهارات مقامهاي غربي حاكي از آن است كه گوش شنوايي براي شنيدن خواسته هاي ايران وجود ندارد. اما ايران هم در گذشته نشان داده كه كشوري نيست كه به زياده خواهيهاي غربيها تن در دهد از اين رو مذاكرات بغداد با اما و اگرهاي فراواني مواجه است.

 اگر در مذاكرات استانبول طرفين توافق كردند كه طرفين در چارچوب معاهده NPT به راهكاري دست يابند و براساس عمل متقابل در طرحي گام به گام به سوي اعتمادسازي پيش بروند، پس طرح خواسته هاي يكجانبه از سوي غرب چه معنا دارد؟

به اعتقاد مقامهاي غربي هنوز گامهاي اعتمادسازي وجود دارد كه ايران بايد بر دارد، اما ميزان و وسعت گام اعتمادساز از سوي ايران مشخص نيست. گذشته نيز نشان داد كه خواسته ها طرفهاي غربي پاياني ندارد و آنان در مورد اينكه چه گامهايي بايد در مقابل ايران بردارند سخني به ميان نمي‌آورند. جالب توجه اينكه از نظر غربيها، تا زماني كه ايران به خواسته هاي آنان تن در ندهد امكان لغو تحريم‌ها وجود ندارد. اين در حاليست كه حتي در قطعنامه هاي شوراي امنيت نيز ذكر شده در صورتي كه طرفين به توافقهايي دست يابند متقابلاً تحريم ها هم لغو خواهد شد. اما طرفهاي غربي در اين فرضيه سكوت اختيار كردند و معتقدند تحريم ها ايران را وادار به نشستن بر سر ميز مذاكره كرده است.

بنابراين گروه 1+5 از هم اكنون خود را برنده نشست بغداد مي داند كه ايران را ودار به پذيرش خواسته‌هايش كند بنابراين بايد هوشمندانه و با تدبير وارد مذاكره شد.